«اینک شما در روز روزه خویش خوشی خود را مییابید» اشعیا ۵۸:۳
یکی از اولین خاطرات من در مورد روزه، مربوط به دوران نوجوانی میباشد. در یکی از روزهای گرم تابستان سوار اتوبوس شرکت واحد شدم. بهدلیل نبودن جای خالی خودم را راضی کردم که روی یکی از صندلیهای آخر اتوبوس که معمولاً گرمتر از هر جای دیگر بود، بنشینم. ماه رمضان بود و با وجود اینکه هنوز وقت زیادی به ساعت افطار مانده بود مردم بیقرار بهنظر میرسیدند. پسرکی که مشغول خوردن تکهای نان بربری بود با دیدن نگاههای سنگین مسافرین پشت سرش برمیگشت و در پناه مادر به خوردن ادامه میداد. با خود فکر میکردم اگر میتوانست، فریاد میزد که «باور کنید من هنوز خیلی کوچکم!» ایستگاه بعدی، مسافرین تازهای از در جلو سوار اتوبوس شدند و در آن بین خانم زنبیل بهدست نسبتاً پیری هم به چشم میخورد. اتوبوس هنوز راه نیفتاده بود، که خانم پیر با صدایی بلند سرنشینان اتوبوس را مورد سرزنش قرار داده و گفت: «خجالت نمیکشن! من پیر با زبان روزه باید سرپا باشم و این نر...ها همین طوری نشستن!» چند نفری از همان جلو دستپاچه از جا بلند شدند که تا هنوز آبروریزی نشده قائله را ختم کنند. آن روز از خودم پرسیدم واقعاً دلیل روزه گرفتن چیست و روزه برای کیست؟ جان وسلی واعظ معروف میگوید: «برخی روزه را حتی بالاتر از کلام خدا و عقل جای دادهاند؛ و برخی دیگر به کلی آن را نادیده گرفتهاند».
در فرهنگ امروز و با وجود رستورانهای گوناگون و آشنایی هر روزه با محصولات غذایی جدید، سخن گفتن از روزه خیلی بیجا و قدیمی جلوه میکند. برای برخی با استناد از آیۀ زیر روزه و سوءتغذیه هم معنی هستند، «زیرا هرگز کسی از بدن خود نفرت ندارد، بلکه به آن خوراک میدهد و از آن نگاهداری میکند» (افسسیان ۵:۲۹). عدهای هم عکسالعملی حاکی از تعجب نشان میدهند که گویی روزه مسئلهای جزمی و فاقد اعتدال کتابمقدسی است.
بهراستی ریشه این طرز تفکر در کجا نهفته است؟
با انحراف از واقعیت معنوی و باطنی ایمان مسیحی در دوران پس از رسولان و خصوصاً در قرون وسطی، روزه نیز بهصورت یکی از اشکال ریاضت درآمد. و پیشبینی پولس دربارۀ کسانی که «صورتِ ظاهر دینداری دارند لیکن منکر قدرت آن هستند» درست از کار درآمد (دوم تیموتائوس ۳:۵).
با ظهور اصلاحات، تاریخ مسیحیت شاهد انقلابی در عرصۀ ریاضتکشی و هر آنچه از آن قِسم بهشمار میرفت، شد. کلیسا هنوز از عواقب چنین عکسالعمل شدیدی رنج میبرد و بهسختی در مسیر احیای ایمان متعادل مسیحی در دورۀ عهدجدید گام برمیدارد. در کتابمقدس و تاریخ کلیسا به افراد نامی بسیاری برمیخوریم که روزه قسمت مهمی از زندگی روحانی آنها را تشکیل میداد.
معنا و مبداء پیدایش روزه
روزه منحصراً آئین مذهبی مسیحی نبوده و در همۀ ادیان بزرگ جهان و حتی ادیان بدوی نیز یافت میشود. افلاطون، سقراط و ارسطو همگی روزه میگرفتند. بقراط، پدر علم پزشکی مدرن نیز به مزایای روزه اذعان داشته است.
در کتابمقدس، روزه پرهیز از غذا به منظور اهداف روحانی و بهعنوان یک عبادت فردی و یا عمومی مطرح شده است. ممکن است با بررسی اشکال دیگر انکار نفس به تعریف عمیقتر و وسیعتری از روزه برسیم. در این صورت روزه تنها شامل خودداری از خوردن و آشامیدن نیست بلکه پرهیز از هر آنچه در رابطه و مشارکت ما با خداوند تأثیر میگذارد است. اما در نهایت معنی اولیۀ روزه، پرهیز از غذا خوردن میباشد. زیرا پرهیزگاری بهطور کلی، طبیعت زندگی مسیحی است. معنای عادی روزه در کتابمقدس پرهیز از هر نوع غذا اعم از جامد و مایع است و پرهیز از آب را دربر نمیگیرد.
روزه عمومی
اگر چه روزه امری شخصی است و معمولاً مربوط به رابطۀ شخصی ما با خداست اما در کتابمقدس به روزهای خاص روزه برای عموم نیز برمیخوریم. روزۀ روز کفاره (لاویان ۲۳:۲۷) تنها روزی بود که در شریعت موسی معین شده بود. در گاهشمار یهودی این تاریخ، روزی بود که مردم در آن برای کفارۀ گناهان خویش ماتم میگرفتند. تدریجاً روزهای دیگری نیز به این تعداد اضافه شد چنانکه در زکریا ۸:۱۹ به چهار روز دیگر در طول سال اشاره میشود که یهودیان پس از دوران اسارت و تا زمان مسیح آن را نگاه میداشتند. امروزه در بین یهودیان بیست روز از سال روزۀ عمومی برقرار است.
در شرایط اضطراری رهبران اجتماع، با بحرانی دیدن شرایط اعلام روزۀ عمومی میکردند (یوئیل ۲:۱۵ و دوم تواریخ ۲۰:۱-۴) که در همۀ موارد با تفقد و عمل نجاتبخش خدا همراه بوده است (داوران ۲۰:۲۶ و اول سموئیل ۱۴:۲۴ و اول سموئیل ۷:۶). پادشاهان انگلستان با الهام از این الگوی کتابمقدسی زمانی که کشورشان را حمله فرانسویان تهدید میکرد و یا در جنگ جهانی دوم اعلام دعا و روزۀ عمومی کردند.
روزه در روزهای پیش از عید پاک (جشن بر خاستن از میان مردگان)(٩٧)کمک می کند تا با قراردادن خود درتحت شرایط سخت تا حدی معنی رنج و مرگ عیسی مسیح بر روی صلیب را بتوانیم درک کنیم. علاوه بر این روزه به استجابت دعا کمک می کند.
بعنوان مثال در کتاب مقدس در اعمال رسولان ٣:٢٣ می خوانیم که ایمانداران در کلیسای انطاکیه سوریه روزه گرفتند و دعا کردند تا پولس و برنابا در پناه خدا از خطر مصون بمانند. همچنین روزه می تواند با بخشش مالی همراه باشد.
مردم می توانند در عین حال که روزه می گیرند پول پس انداز کنند و آن را برای اعمال خوب هزینه کنند.
یکی از اولین خاطرات من در مورد روزه، مربوط به دوران نوجوانی میباشد. در یکی از روزهای گرم تابستان سوار اتوبوس شرکت واحد شدم. بهدلیل نبودن جای خالی خودم را راضی کردم که روی یکی از صندلیهای آخر اتوبوس که معمولاً گرمتر از هر جای دیگر بود، بنشینم. ماه رمضان بود و با وجود اینکه هنوز وقت زیادی به ساعت افطار مانده بود مردم بیقرار بهنظر میرسیدند. پسرکی که مشغول خوردن تکهای نان بربری بود با دیدن نگاههای سنگین مسافرین پشت سرش برمیگشت و در پناه مادر به خوردن ادامه میداد. با خود فکر میکردم اگر میتوانست، فریاد میزد که «باور کنید من هنوز خیلی کوچکم!» ایستگاه بعدی، مسافرین تازهای از در جلو سوار اتوبوس شدند و در آن بین خانم زنبیل بهدست نسبتاً پیری هم به چشم میخورد. اتوبوس هنوز راه نیفتاده بود، که خانم پیر با صدایی بلند سرنشینان اتوبوس را مورد سرزنش قرار داده و گفت: «خجالت نمیکشن! من پیر با زبان روزه باید سرپا باشم و این نر...ها همین طوری نشستن!» چند نفری از همان جلو دستپاچه از جا بلند شدند که تا هنوز آبروریزی نشده قائله را ختم کنند. آن روز از خودم پرسیدم واقعاً دلیل روزه گرفتن چیست و روزه برای کیست؟ جان وسلی واعظ معروف میگوید: «برخی روزه را حتی بالاتر از کلام خدا و عقل جای دادهاند؛ و برخی دیگر به کلی آن را نادیده گرفتهاند».
در فرهنگ امروز و با وجود رستورانهای گوناگون و آشنایی هر روزه با محصولات غذایی جدید، سخن گفتن از روزه خیلی بیجا و قدیمی جلوه میکند. برای برخی با استناد از آیۀ زیر روزه و سوءتغذیه هم معنی هستند، «زیرا هرگز کسی از بدن خود نفرت ندارد، بلکه به آن خوراک میدهد و از آن نگاهداری میکند» (افسسیان ۵:۲۹). عدهای هم عکسالعملی حاکی از تعجب نشان میدهند که گویی روزه مسئلهای جزمی و فاقد اعتدال کتابمقدسی است.
بهراستی ریشه این طرز تفکر در کجا نهفته است؟
با انحراف از واقعیت معنوی و باطنی ایمان مسیحی در دوران پس از رسولان و خصوصاً در قرون وسطی، روزه نیز بهصورت یکی از اشکال ریاضت درآمد. و پیشبینی پولس دربارۀ کسانی که «صورتِ ظاهر دینداری دارند لیکن منکر قدرت آن هستند» درست از کار درآمد (دوم تیموتائوس ۳:۵).
با ظهور اصلاحات، تاریخ مسیحیت شاهد انقلابی در عرصۀ ریاضتکشی و هر آنچه از آن قِسم بهشمار میرفت، شد. کلیسا هنوز از عواقب چنین عکسالعمل شدیدی رنج میبرد و بهسختی در مسیر احیای ایمان متعادل مسیحی در دورۀ عهدجدید گام برمیدارد. در کتابمقدس و تاریخ کلیسا به افراد نامی بسیاری برمیخوریم که روزه قسمت مهمی از زندگی روحانی آنها را تشکیل میداد.
معنا و مبداء پیدایش روزه
روزه منحصراً آئین مذهبی مسیحی نبوده و در همۀ ادیان بزرگ جهان و حتی ادیان بدوی نیز یافت میشود. افلاطون، سقراط و ارسطو همگی روزه میگرفتند. بقراط، پدر علم پزشکی مدرن نیز به مزایای روزه اذعان داشته است.
در کتابمقدس، روزه پرهیز از غذا به منظور اهداف روحانی و بهعنوان یک عبادت فردی و یا عمومی مطرح شده است. ممکن است با بررسی اشکال دیگر انکار نفس به تعریف عمیقتر و وسیعتری از روزه برسیم. در این صورت روزه تنها شامل خودداری از خوردن و آشامیدن نیست بلکه پرهیز از هر آنچه در رابطه و مشارکت ما با خداوند تأثیر میگذارد است. اما در نهایت معنی اولیۀ روزه، پرهیز از غذا خوردن میباشد. زیرا پرهیزگاری بهطور کلی، طبیعت زندگی مسیحی است. معنای عادی روزه در کتابمقدس پرهیز از هر نوع غذا اعم از جامد و مایع است و پرهیز از آب را دربر نمیگیرد.
روزه عمومی
اگر چه روزه امری شخصی است و معمولاً مربوط به رابطۀ شخصی ما با خداست اما در کتابمقدس به روزهای خاص روزه برای عموم نیز برمیخوریم. روزۀ روز کفاره (لاویان ۲۳:۲۷) تنها روزی بود که در شریعت موسی معین شده بود. در گاهشمار یهودی این تاریخ، روزی بود که مردم در آن برای کفارۀ گناهان خویش ماتم میگرفتند. تدریجاً روزهای دیگری نیز به این تعداد اضافه شد چنانکه در زکریا ۸:۱۹ به چهار روز دیگر در طول سال اشاره میشود که یهودیان پس از دوران اسارت و تا زمان مسیح آن را نگاه میداشتند. امروزه در بین یهودیان بیست روز از سال روزۀ عمومی برقرار است.
در شرایط اضطراری رهبران اجتماع، با بحرانی دیدن شرایط اعلام روزۀ عمومی میکردند (یوئیل ۲:۱۵ و دوم تواریخ ۲۰:۱-۴) که در همۀ موارد با تفقد و عمل نجاتبخش خدا همراه بوده است (داوران ۲۰:۲۶ و اول سموئیل ۱۴:۲۴ و اول سموئیل ۷:۶). پادشاهان انگلستان با الهام از این الگوی کتابمقدسی زمانی که کشورشان را حمله فرانسویان تهدید میکرد و یا در جنگ جهانی دوم اعلام دعا و روزۀ عمومی کردند.
روزه در روزهای پیش از عید پاک (جشن بر خاستن از میان مردگان)(٩٧)کمک می کند تا با قراردادن خود درتحت شرایط سخت تا حدی معنی رنج و مرگ عیسی مسیح بر روی صلیب را بتوانیم درک کنیم. علاوه بر این روزه به استجابت دعا کمک می کند.
بعنوان مثال در کتاب مقدس در اعمال رسولان ٣:٢٣ می خوانیم که ایمانداران در کلیسای انطاکیه سوریه روزه گرفتند و دعا کردند تا پولس و برنابا در پناه خدا از خطر مصون بمانند. همچنین روزه می تواند با بخشش مالی همراه باشد.
مردم می توانند در عین حال که روزه می گیرند پول پس انداز کنند و آن را برای اعمال خوب هزینه کنند.
